Parazwemmen is een van de grootste en meest dynamische sporten op het paralympische programma. Van sprinters met een visuele beperking tot zwemmers die puur op armkracht varen: in het water strijdt de absolute wereldtop om honderdsten van seconden.

Meer lezen: Parasport Uitgelegd (alle afleveringen).

Water is misschien wel de ultieme ‘gelijkmaker’. Waar een fysieke beperking op het droge voor barrières zorgt, biedt het zwembad volledige bewegingsvrijheid. In deze aflevering van Parasport Uitgelegd vertel ik hoe parazwemmen werkt, vertel ik je over het verleden én heden en laat ik zien welke toernooien je zeker moet (gaan) volgen.

Hoe werkt parazwemmen?

In basis is parazwemmen exact hetzelfde als het olympische zwemmen. Het zwembad is hetzelfde, de regels hetzelfde en ook: wie er als eerste aantikt, wint. Er zijn wel een paar logische aanpassingen om de sport toegankelijker te maken:

• Start: Afhankelijk van de beperking starten zwemmers staand of zittend vanaf het startblok, of direct vanuit het water.
• Hulp in het water: Zwemmers die moeite hebben met balans of stabiliteit in het water, mogen bij de start worden vastgehouden door een assistent (zonder dat deze een voorwaartse duw geeft).
• Keerpunt en finish: Voor blinde en slechtziende zwemmers staat er aan de rand van het bad een assistent met een zogeheten tapstok (een lange stok met een zacht schuimrubberen uiteinde). Door de zwemmer vlak voor het keerpunt of de finish op de rug of het hoofd te tikken, weet deze dat de muur eraan komt.

Geschiedenis

Zwemmen is een van de oer-parasporten; het staat al sinds 1960, sinds de allereerste Paralympische Spelen, op het programma. De sport wordt in bredere zin ook gezien als goede bewegingsvorm in revalidatietrajecten. In 1960 deden er 77 zwemmers uit 15 landen mee. Inmiddels is de sport uitgegroeid tot een mondiaal spektakel met honderden atleten.

Eerste successen

Nederland speelt vanaf dag één een hoofdrol in het internationale parazwemmen. Sterker nog: de allereerste Nederlandse paralympische medaille ooit (goud!) werd in 1960 gewonnen door zwemster Delphine van Opdorp-Ariëns Kappers. Zij nam driemaal goud mee naar huis. In 1964 pakte Cor Prins in Tokio de eerste mannelijke gouden plakken namens Nederland op de rug- en vrije slag.

Verreweg de meeste medailles

Nederland heeft in de loop der jaren een gigantische geschiedenis opgebouwd in het paralympische zwembad. Zwemmen is historisch gezien met afstand de meest succesvolle sport voor TeamNL op de Paralympische Spelen. Inclusief de Spelen van Parijs (2024) staat de totale teller voor het Nederlandse parazwemmen op 435 medailles.

Ter vergelijking: atletiek volgt in de Nederlandse all-time statistieken op de tweede plek met in totaal 121 medailles – op ruime afstand dus. Dat laat wel zien hoe sterk Nederland als parazwemland is. (Al moet ik hier ook de kanttekening maken worden dat parazwemmen op de Spelen historisch gezien ook verreweg de meeste medailleonderdelen kent).

Waarom is classificatie zo belangrijk?

In parasport worden sporters vooraf geclassificeerd: ze worden ingedeeld in een handicapklasse. Skiërs worden geclassificeerd op basis van een medische én sportieve beoordeling. Het doel: je strijdt tegen sporters met een vergelijkbare functionele beperking. Classificatie zorgt ervoor dat sportieve factoren als talent, training en fitheid de uitslag bepalen – en dus niet wie toevallig de minste beperking heeft.

De klassen bestaan uit een lettercombinatie en een cijfer:

• S (Swimming): Vrije slag, rugslag en vlinderslag.
• SB (Swimming Breaststroke): Schoolslag (hiervoor geldt vaak een aparte klasse omdat de beenslag hier een veel grotere rol speelt).
• SM (Swimming Medley): Wisselslag

De cijfers achter de letters bepalen de categorie:

• Categorie 1 t/m 10 zijn er voor zwemmers met een fysieke beperking.
• Categorie 11 t/m 13 zijn er voor zwemmers met een visuele handicap.
• Categorie 14 is voor zwemmers met een intellectuele beperking die invloed heeft op patroonherkenning en inzicht tijdens een wedstrijd.

Voor alle categorieën geldt: hoe lager het cijfer, hoe groter de impact van de beperking op de zwemslag. Klasse S1 is bijvoorbeeld voor zwemmers met zeer beperkte spierkracht of controle in alle vier de ledematen; S10 is voor zwemmers met een minimale beperking (zoals het missen van een hand). Dit geldt ook bij de zwemmers met een visuele beperking: S11 is voor blinde zwemmers (die verplicht met een afgeplakte bril zwemmen). S12 en S13 zijn voor zeer slechtziende en slechtziende zwemmers.

Meer weten? Check de informatie op Paralympic.org.

Nederlandse toppers

Nederland hoort in het zwembad steevast bij de wereldtop:

• Rogier Dorsman (S11) is de absolute koning van de wisselslag en vrije slag in de klasse voor blinde zwemmers. Hij nam op de Paralympische Spelen van 2021 en 2024 meerdere gouden medailles mee naar huis en grossiert in wereldrecords.
• Liesette Bruinsma (S11) is al jaren een vaste waarde op de paralympische podia. Met haar ijzersterke vrije slag behoort ze mondiaal tot de top.
• Lisa Kruger (S10) is een sprint- en schoolslagspecialiste die al sinds Rio 2016 meedraait aan de top en een indrukwekkende prijzenkast heeft opgebouwd.
• Thomas van Wanrooij (S13) is een van de grote krachten op de rugslag en wisselslag binnen de klasse voor slechtzienden.
• En verder: Zwemmers als Olivier van de Voort, Bas Takken en Florianne Bultje strijden eveneens structureel mee om de podiumplekken op de grote toernooien.

Wat zijn de belangrijkste toernooien?

De internationale parazwemkalender kent een aantal vaste piekmomenten:

• Paralympische Spelen: elke vier jaar. De volgende Spelen vinden plaats in 2028 in Los Angeles (Verenigde Staten).
• WK en EK Parazwemmen: de Europese kampioenschappen zijn in even jaren, wereldkampioenschappen in oneven jaren.
• Para Swimming World Series: een circuit van wereldbekerwedstrijden waarin zwemmers punten verzamelen en zich kunnen kwalificeren voor grote toernooien.

Waar te volgen?

Grote toernooien zoals de Paralympische Spelen worden uitgezonden door de NOS (via livestreams en tv-uitzendingen). De WK’s en EK’s zijn vaak rechtstreeks en gratis te volgen via de livestreams op het YouTube-kanaal van het Internationaal Paralympisch Comité) of de website van World Para Swimming. Uiteraard zit je op parawatcher.nl altijd op de eerste rij voor de exclusieve updates en interviews. Kijk in de jaarkalender welke evenementen er aankomen.

Samenvattend

Parazwemmen is een dynamische sport waarin tactiek, pure kracht en technische aanpassingen samenkomen. Dankzij het classificatiesysteem is de strijd in het water altijd gelijkwaardig en dus spannend. Met een rijke historie en een huidige selectie vol wereldkampioenen en paralympisch kampioenen blijft het zwemmen een van de absolute paradepaardjes van de Nederlandse parasport.

Volgende maand: wielrennen

In de serie Parasport Uitgelegd leg ik elke maand een parasport uit. Vanaf woensdag 1 juli lees je alles over een andere sport waar Nederland succesvol in is: para-wielrennen.

Bekijk hier de hele serie Parasport Uitgelegd.

Nieuwsbrief

Wil je meer parasporten uitgelegd hebben zonder clichés? Schrijf je in voor mijn nieuwsbrief, dan krijg je elke nieuwe aflevering van deze serie automatisch in je inbox.

Hoofdfoto: Lisa Kruger (links) in actie tijdens de Paralympische Spelen van 2024 (foto: OIS/Joel Marklund)